Robotisering / AI en arbeid

Vele deskundigen zijn het erover eens, dat nieuwe geavanceerde technologieën onze wereld de komende jaren steeds verder gaan veranderen. De introductie van robotisering en kunstmatige intelligentie op hele grote schaal zal steeds grotere gevolgen hebben voor onze arbeidsmarkt en de inkomensverschillen dientengevolge gaan zorgen voor een verdere tweedeling binnen onze samenleving. Kort gezegd zijn dit de bedreigingen, zoals de deskundigen al geruime tijd geleden voorspeld hebben?

We zien de laatste jaren steeds vaker beroepen verdwijnen, als gevolg van de vierde industriële revolutie, zoals de huidige ontwikkelingen ook wel worden genoemd. Maar welke banen lopen nu eigenlijk precies steeds meer risico om te verdwijnen door de grootschalige opkomst van robotisering?

In de eerste plaats zijn dat uiteraard de beroepen, waarbij mensen voertuigen besturen en apparaten bedienen. De huidige zelfrijdende auto is natuurlijk nog niet volledig autonoom en de infrastructuur is er ook nog niet.

Er zijn ook steeds minder procesoperators nodig in fabrieken. Magazijn- medewerkers, bakkers, verzekeringsagenten, makelaars en notarissen, het zijn mogelijk allemaal beroepen die in de toekomst zullen worden  of al zijn vervangen door nieuwe technologieën. Ook zal de bancaire sector steeds verder gaan veranderen.

Sociale beroepen lopen in principe de minste kans om door robotisering te verdwijnen en dat komt, omdat robots op het gebied van emoties en empathie nog maar aan het begin van hun ontwikkeling staan. Het is zelfs nog maar de vraag of de robotisering ooit in staat zal zijn om deze beroepen te gaan vervangen.

Lager geschoolde werknemers zullen naar alle waarschijnlijkheid eerder te maken krijgen met vervanging door robots dan hoger opgeleiden. De effecten van robotisering zullen sneller merkbaar worden in de agrarische sector, in de visserij en de detailhandel, dan bijvoorbeeld in het onderwijs, de creatieve sector en de verpleegkunde.

Hoe de arbeidsmarkt er door de robotisering na de Corona jaren de komende decennia uit gaat zien, is erg moeilijk te voorspellen. Er zal echter wel al heel goed moeten worden nagedacht over wat het zou kunnen gaan betekenen voor de werkgelegenheid en de inkomens van mensen. Onze huidige samenleving is erop ingericht, dat iedereen werkt om zo in zijn eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. Als de robotisering ervoor gaat zorgen dat er straks niet voor iedereen werk meer is, (en is dat eigenlijk al niet aan de hand?) wat betekent dat dan? Vallen er straks mensen definitief buiten de boot? Moeten we naar een basisinkomen voor iedereen?

Begin 2023 was op NU.nl een enquête over wie voor of tegen de invoering van een basisinkomen is. Er was veel enthousiasme om te discussiëren, de deelname was relatief hoog. De uitslag was ook nog eens fifty/fifty. De aandacht voor het basisinkomen neemt toe en dat is maar goed ook, want het is een belangrijke pijler in de sociaal-culturele omwenteling die zich geleidelijk aan het voltrekken is. Het basisinkomen trekt daarbij samen op met vele andere grote omslagen, zoals op het gebied van energie, onderwijs en zorg.

Over de hele wereld wordt het basisinkomen inmiddels gezien als mogelijk antwoord op de stagnerende middeninkomens, de groeiende kloof tussen arm en rijk en de robot-revolutie.

Wordt werk een keuze? Zeker is, dat de robotisering / AI ons anders tegen werk aan laat kijken. De komende decennia zullen we dogma’s los moeten laten en ons moeten realiseren, dat we werken om te leven en niet leven om te werken.

Gert Abma